Przy jakiej wilgotności rozwija się pleśń?
Ryzyko pleśni rośnie, gdy wilgotność względna w pomieszczeniu przez dłuższy czas przekracza 60%. Nie oznacza to jednak, że poniżej tej wartości problem nie może wystąpić. O rozwoju pleśni decydują jednocześnie dostępność wody, temperatura, rodzaj podłoża i czas, przez jaki materiał pozostaje wilgotny. Znaczenie ma przede wszystkim mikroklimat bezpośrednio przy ścianie lub innym materiale, a nie tylko odczyt z higrometru ustawionego na środku pokoju.
W ramach profilaktyki warto utrzymywać wilgotność względną powietrza poniżej 60%, a najlepiej w zakresie 30-50%. To zalecany zakres pomagający ograniczyć ryzyko, nie biologiczna granica, poniżej której pleśń nie może się pojawić. Jeśli ściana jest chłodna, zawilgocona po zalaniu albo zasłonięta meblem, pleśń może rozwijać się nawet wtedy, gdy pomiar w pomieszczeniu wskazuje umiarkowaną wilgotność.
Dlaczego jeden odczyt wilgotności nie wystarcza?
Wilgotność względna określa, ile pary wodnej znajduje się w powietrzu w stosunku do maksymalnej ilości, jaką powietrze może utrzymać w danej temperaturze. Gdy temperatura się zmienia, zmienia się także wilgotność względna, nawet jeśli ilość pary wodnej pozostaje taka sama. Dlatego ciepłe, wilgotne powietrze stykające się z chłodną ścianą może osiągnąć przy jej powierzchni znacznie wyższą wilgotność niż ta zmierzona w środku pokoju.
W skrajnych warunkach para wodna skrapla się na chłodnej powierzchni. Do kondensacji może dochodzić między innymi na mostkach termicznych, w narożnikach, przy oknach i za dużymi meblami ustawionymi przy ścianie zewnętrznej. Słaba cyrkulacja powietrza utrudnia wysychanie tych miejsc. W efekcie odczyt 50% na higrometrze nie wyklucza lokalnych warunków sprzyjających pleśni.
W materiałach budowlanych ryzyko wzrasta, gdy ich powierzchnia pozostaje wilgotna. Orientacyjnie problemy z pleśnią występują rzadko, gdy aktywność wody w materiale stale utrzymuje się poniżej 0,8. Odpowiada to około 80% równowagowej wilgotności względnej w powierzchniowej warstwie materiału. Nie jest to jednak to samo co 80% wilgotności powietrza w całym pomieszczeniu.
Jak długo wilgoć musi się utrzymywać?
Krótkotrwały wzrost wilgotności po kąpieli lub gotowaniu zwykle nie oznacza takiego samego zagrożenia jak wielotygodniowe zawilgocenie. Ważne są poziom wilgoci, temperatura powierzchni i czas ekspozycji. Zarodniki pleśni mogą osiadać na wielu materiałach, ale do wzrostu potrzebują sprzyjających warunków utrzymujących się odpowiednio długo.
W ocenie technicznej bierze się pod uwagę także wilgotność powierzchni w dłuższym okresie. Kryterium projektowe ASHRAE 160 zakłada średnią wilgotność względną powierzchni poniżej 80% w okresie 30 dni, gdy jej średnia temperatura mieści się w zakresie od 5 do 40°C. To kryterium służy ocenie warunków, a nie prostemu przewidywaniu, czy pleśń pojawi się w konkretnym domu. Pokazuje jednak, dlaczego jednorazowy pomiar powietrza może nie oddawać ryzyka związanego z długotrwałym zawilgoceniem materiału.
Podatność zależy również od podłoża. Papier, drewno, kurz i inne materiały organiczne mogą dostarczać pleśni składników odżywczych. Nieporowate powierzchnie, które są regularnie czyszczone i szybko wysychają, bywają mniej podatne, ale także na nich mogą osadzać się zarodniki. Najważniejsze jest niedopuszczanie do utrzymywania się wilgoci.
Skąd bierze się wilgoć sprzyjająca pleśni?
Podwyższona wilgotność powietrza to tylko jedna z możliwych przyczyn. Zawilgocenie może wynikać z nieszczelnego dachu, instalacji lub okna, kondensacji pary wodnej, podciągania kapilarnego z gruntu albo niedostatecznego suszenia po zalaniu. W łazience i kuchni wilgoć powstaje podczas codziennych czynności, dlatego ważne jest jej sprawne odprowadzanie.
Jeśli na ścianie pojawia się plama, wyczuwalny jest stęchły zapach albo powierzchnia długo nie wysycha, samo zamalowanie przebarwienia nie rozwiąże problemu. Najpierw trzeba ustalić i usunąć źródło wody. W przeciwnym razie wilgoć może pozostać wewnątrz materiału, a pleśń powrócić pod nową warstwą farby lub okładziny.
Jak ograniczyć ryzyko pleśni w domu?
Higrometr pomaga kontrolować wilgotność powietrza, ale nie pokazuje stanu wnętrza ściany ani wilgotności każdej powierzchni. Warto wykonywać pomiary regularnie, zwłaszcza w sezonie grzewczym i po czynnościach uwalniających dużo pary. Oprócz odczytu z urządzenia sprawdzaj narożniki, okolice okien, ściany zewnętrzne oraz przestrzeń za szafami i kanapami.
Utrzymuj wilgotność względną w domu poniżej 60%, a jeśli to możliwe, w zakresie 30-50%.
Przeczytaj także: Gdzie kupić środki czystości Voigt?Wietrz łazienkę i kuchnię oraz korzystaj ze sprawnej wentylacji, aby usuwać parę po kąpieli i gotowaniu.
Kontroluj dach, rury, okna i inne miejsca, w których może dochodzić do przecieków.
Warto przeczytać: Jak zaprojektować i wykonać składany stół ogrodowy?Ogrzewaj chłodne pomieszczenia i nie dopuszczaj do długotrwałego wychłodzenia ścian.
Odsuń meble od zimnych ścian, aby umożliwić przepływ powietrza i szybsze wysychanie powierzchni.
Po zalaniu jak najszybciej usuń wodę i dokładnie osusz materiały, również w miejscach niewidocznych.
W praktyce najważniejsza odpowiedź brzmi: długotrwała wilgotność powietrza powyżej 60% zwiększa ryzyko, ale o pleśni często decydują warunki przy samej powierzchni materiału. Kontrola wilgotności w pokoju jest dobrym początkiem, lecz powinna iść w parze z usuwaniem przecieków, ograniczaniem kondensacji i sprawdzaniem chłodnych, słabo wentylowanych miejsc.
Wykorzystane materiały
- https://handbook.ashrae.org/Handbooks/A19/IP/A19_Ch64/a19_ch64_ip.aspx
- https://handbook.ashrae.org/Handbooks/F21/IP/F21_Ch37/F21_Ch37_ip.aspx
- https://handbook.ashrae.org/Handbooks/A15/SI/a15_ch62/a15_ch62_si.aspx
- https://handbook.ashrae.org/Handbooks/F21/IP/F21_Ch25/F21_Ch25_ip.aspx
- https://www.epa.gov/mold/brief-guide-mold-moisture-and-your-home